Chương trình giáo dục mới có nhiều sai sót ngay từ bước đầu triển khai và các tồn tại của giáo dục từ lâu chưa được giải quyết đã khiến cho nhiều người đặt câu hỏi: Phải chăng chúng ta chưa tìm ra được một triết lý dành riêng cho giáo dục? Dưới đây là ý kiến của Tiến Sĩ Phan Quốc Việt, Viện trưởng Viện Hợp tác quốc tế phát triển nguồn nhân lực nhân tài Tâm Việt.
Triết lý giáo dục là Đạo, tức là con đường đi. Chúng ta phải có một cái chuẩn để so sánh trong khi thực hiện. Tìm cho ra một triết lý đúng sẽ khai thông cho quá trình thực hiện. Triết lý giáo dục ngày xưa là dạy tốt, học tốt, rồi sau này là 5 điều Bác Hồ dạy.
Phải khơi dậy cái tốt
Đây là điều quan trọng nhất của triết lý giáo dục. Tại sao như vậy? Bởi vì não tư duy bằng hình ảnh nên nó không có khái niệm “cấm” hay “đừng”, hay “không”. Chẳng hạn nói “cấm hút thuốc” thì trong đầu hiện ra điếu thuốc. Nơi nào ghi “cấm đổ rác” là y như có người đến đổ rác. Càng cấm con chơi “game” thì con càng chơi, vì trong đầu chỉ hiện ra chữ “game”. Khi quỹ thời gian có hạn, muốn bỏ cái xấu thì chỉ có cách làm nhiều cái tốt. Dẹp cái xấu này sẽ xảy ra cái xấu khác. Cho nên chỉ có cái tốt mới đè bẹp được cái xấu. Vừa qua ngành giáo dục chống “bệnh thành tích”, nhưng chống được bệnh này thì sẽ mọc ra bệnh khác ngay, không bao giờ có thể chữa được hết bệnh.
Tìm được cái xấu dễ lắm. Làm cái tốt khó lắm và lâu lắm mới có kết quả. Muốn thế phải có thần tượng tốt. Trong kháng chiến chống Pháp (và kháng chiến chống Mỹ), Bác Hồ phát động phong trào thi đua ái quốc với khẩu hiệu hành động: Người người thi đua, nhà nhà thì đua, ta nhất định thắng, địch nhất định thua. Trong ngành giáo dục có rất nhiều gương tốt, nhưng ít chú ý tới khuyến khích. Nếu không khuyến khích thì người ta làm để làm gì. Người ta phải được khen ngợi, tôn trọng, tôn vinh. Phải nêu gương, phải trao đổi. Muốn tạo cái tốt phải rèn thói quen, tạo văn hóa. Tại sao cái xấu ít mà lại lấn át cả cái tốt, vì cái tốt làm giật cục, đánh quả, không thường xuyên. Chẳng hạn như hút thuốc, uống rượu ngày nào cũng làm nên thành thói quen. Trong khi đó tập thể dục thì bữa được bữa không, được hai ngày thì bỏ xó.
Trẻ con lớn lên bằng thần tượng, bằng rèn truyện cổ tích. Do vậy phải có thần tượng để cho con người bắt chước. Ngày xưa đồng bào dân tộc có anh Hùng Núp, học sinh có anh Nguyễn Ngọc Ký, hay trường Bắc Lý. Bây giờ (thật buồn), trẻ con học Beckham, Michael Jackson.
Triết lý giáo dục phải cụ thể.
Có cụ thể thì làm mới trúng, Singapone có triết lý làm kinh tế là đạo đức và thực dụng (tức là ra kết quả ngay). Xác định được “đầu ra” của giáo dục là cho ai. Ngày xưa đào tạo là cho chiến tranh, cho nông nghiệp, công nghiệp. Thế kỷ 21 là nền kinh tế tri thức nên “đầu ra” phải khác. Giai cấp công nhân của thế kỷ 21 này là công nhân cổ cồn. Vào một số nhà máy ở An Giang, công nhân họ mặc đẹp hơn công chức nhiều.
Triết lý giáo dục phải hướng người ta vào giải quyết các câu hỏi tại sao, như thế nào, và dạy kỹ năng. Ngày nay, muốn biết thông tin thời đại này chỉ cần vào mạng internet là có hết. Nhưng máy tính không làm thay cho đầu óc con người là trả lời câu hỏi Tại sao. Thế giới bây giờ mênh mông, làm sao biết hết được.
Cái sai nhất cảu giáo dục là cái dùng thì không học, cái học thì không dùng. Không ai dạy cách đặt câu hỏi, cách lắng nghe, cách thuyết trình. Như vậy, các kỹ năng ngày nào cũng dùng đến thì không được học, cái không cần thì được học.
Triết lý chẳng khác gì như đào móng, rất mất công. Muốn thực hiện được triết lý giáo dục phải có thời gian, có khi phải mất chục năm mới có kết quả. Muốn vậy, phải xác định triết lý đúng để tránh việc cứ có người phê phán là thay đổi. Nguồn:
Báo Đất Việt Số lượt đọc:
226
-
Cập nhật lần cuối:
30/07/2008 06:41:40 PM | 